Introductie

WAT IS SHARE?

De Survey of Health, Ageing, and Retirement in Europe (SHARE) (ook wel 50+ in Europa genoemd) is een onderzoek waarin de Europese bevolking van 50 jaar en ouder centraal staat. Vanuit verschillende vakgebieden (o.a. economie, gezondheidswetenschap, en sociologie) worden elke twee jaar gegevens verzameld op het gebied van gezondheid (zowel geestelijk als lichamelijk), socio-economische positie, en sociale netwerken.

De algemene coördinatie van het onderzoek is in handen van het Munich Center for the Economics of Ageing (MEA), onderdeel van het Max Planck Institute for Social Law and Social Policy in München, Duitsland. 

De gegevens die worden verzameld bestaan uit grofweg drie categorieën:

  • economische kenmerken (werk en pensioen, huishoudinkomen, vermogen);
  • gezondheidskenmerken (geestelijke en lichamelijke gezondheid, cognitief functioneren (o.a. geheugen), risicogedrag zoals roken en drinken);
  • sociale kenmerken (activiteiten, sociale steun, kinderen).

 

Golf 1 t/m 6

Bij de eerste SHARE golf in 2004 namen 11 Europese landen deel aan het onderzoek. Met de deelname van de Scandinavische landen Denemarken en Zweden, de Midden-Europese landen Oostenrijk, Frankrijk, Duitsland, Zwitserland, België en Nederland, en de Mediterrane landen Spanje, Italië en Griekenland zijn diverse Europese regio’s vertegenwoordigd. Eind 2004 zijn bovendien ook gegevens verzameld van Israël, dat daarmee het eerste land uit het Midden-Oosten werd dat op deze manier kennis vergaart over haar inwoners van 50 jaar en ouder. In 2006-2007 is de tweede golf van gegevens verzameld en hebben ook Tsjechië, Polen en Ierland zich bij het onderzoek aangesloten. Na twee bevragingsrondes waarin de aandacht ging naar de huidige levensomstandigheden van 45.000 Europeanen, werden in de derde ronde in 2008 gegevens verzameld over de volledige levensloop van elke respondent, de zogenaamde SHARELIFE data. In 2010 zijn gegevens voor de vierde SHARE golf verzameld en is de groep deelnemende landen uitgebreid met Estland, Hongarije, Portugal, en Slovenië, en in de vijfde golf heeft ook Kroatië meegedaan.

De eerste vijf golven van SHARE zijn uitgevoerd door bij de deelnemers thuis interviews af te nemen. In 2015 (voor de zesde golf) vulden de Nederlandse deelnemers een online vragenlijst in. Hierdoor kwam een aantal lichamelijke tests te vervallen (zie Inhoud van het onderzoek in het linkermenu).  In het voorjaar van 2016 volgde nog een telefonisch interview bij degenen die hadden aangegeven niet over een computer en/of intenet te beschikken.

 

Golf 7

Tussen september en december 2017 vindt de zevende golf voor Nederland plaats. De Nederlandse deelnemers gaan dan opnieuw meedoen via een online vragenlijst. In 26 Europese landen en in Israël heeft deze golf inmiddels plaatsgevonden door interviews bij mensen thuis.

 

BELANG VAN HET ONDERZOEK

Het aantal ouderen in Europa groeit. Dit heeft gevolgen voor o.a. pensioenen, arbeidsmarkt, en gezondheidszorg. Samen met de verandering van levensstijl van ouderen is het belangrijk om te onderzoeken hoe factoren als gezondheid, economische welvaart en sociale contacten van invloed zijn op het welzijn van ouderen. De overheid speelt hierbij een belangrijke rol en een goed onderbouwd wetenschappelijk advies is belangrijk om ervoor te zorgen dat hervormingen van gezondheidszorg, sociale zekerheid en pensioenstelsel dusdanig worden ingericht dat de belangen van ouderen (hun welvaart en welzijn) zo goed mogelijk worden behartigd. Voor een wetenschappelijk onderbouwd advies is het dus van groot belang om nauwkeurige informatie te krijgen over de leefsituatie van 50-plussers in Europa. Vanwege het karakter van het onderzoek (mensen worden elke twee jaar bevraagd) is het mogelijk om veranderingen in de tijd en reacties op deze veranderingen in kaart te brengen. Bijvoorbeeld, hoe de financiële situatie van ouderen na pensionering verandert en hoe zij hier op reageren.

Welke informatie levert dit onderzoek op?

SHARE beschrijft in detail de leefsituatie van 50-plussers in Europa vóór en na hun pensionering. De informatie wordt gebruikt ten behoeve van de verbetering van de welvaart en het welzijn van ouderen. Vragen die o.a. kunnen worden beantwoord zijn:

  • Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen in de gezondheid en sociaal-economische positie van de 50-plussers in Europa?
  • In hoeverre wordt in de behoeften aan gezondheidszorg en financiële ondersteuning voorzien naarmate men ouder wordt?
  • Hoe zullen mogelijke hervormingen in de gezondheidszorg de leefsituatie van 50-plussers beïnvloeden?

 

FINANCIERING

Internationaal
De SHARE dataverzameling wordt mogelijk gemaakt door de steun van de Europese Commissie via het Fifth Framework Programme, het Sixth Framework Programme, het Seventh Framework Programme en via Horizon 2020.

Bijkomende fondsen voor de intensieve training van SHARE interviewers waren afkomstig van het U.S. National Institute on Aging (NIA) en financiering ten behoeve van de centrale coördinatie van SHARE kwam van het Duitse Ministerie voor Educatie en Onderzoek (Bundesministerium für Bildung und Forschung, BMBF) en de Max Planck Society for the Advancement of Science.

Nationaal 2017
De dataverzameling 2017 in Nederland wordt mogelijk gemaakt door de steun van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO)-domein Sociale en Geesteswetenschappen, het ministerie van SZW,  Netspar, en de Universiteiten van Groningen en Utrecht.

Nationaal 2015
De dataverzameling 2015 in Nederland werd mogelijk gemaakt door de steun van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), de ministeries van OCW en SZW, Provincie Noord-Brabant, Netspar, de Vrije Universiteit Amsterdam, en de Universiteiten van Amsterdam, Groningen, Maastricht, Rotterdam, Tilburg en Utrecht.